نان سنگک به عنوان یکی از اصیل ترین و مردمیترین جلوههای فرهنگ غذایی ایران، در شورای ملی ثبت آثار ناملموس کشور به ثبت ملی رسید. مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی ثبت ملی نان سنگک را نقطه آغاز فرآیندی گستردهتر برای حفاظت و انتقال این میراث به نسلهای آینده دانست و اعلام کرد: مهمترین کارکرد ثبت ملی، شناسایی، مستندسازی و صیانت از دانش و مهارتهای سنتی مرتبط با این عنصر و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسلهای آینده است. این درحالی است که ثبت این میراث میتواند زمینه توجه بیشتر به نانواییهای سنتی، حمایت از استادکاران و حاملان این دانش و مهارت و همچنین تقویت فرآیند مستندسازی و احیای سنتهای مرتبط با پخت سنگک را فراهم کند.
به گزارش اطلاعات، در پرونده ثبت ملی «نان سنگک»، فرهنگ لغات «برهان قاطع» تألیف خلف تبریزی در سال ۱۰۶۲ هجری قمری، کهنترین سند مکتوب شناختهشده که در آن به نان سنگک اشاره شده و در آن ذیل واژه «سنگک» آمده است: نوعی از نان است که روی سنگریزههای گرم بپزند.
«علیرضا ایزدی» مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی معتقد است، افزون بر این سند مکتوب، مجموعهای از روایتهای شفاهی و اشارات تاریخی نیز درباره پیشینه این نان وجود دارد که قدمت آن را به دوره ساسانی و حتی پیش از اسلام نسبت میدهد. برخی منابع تاریخی نیز به ناآشنایی سپاهیان عرب هنگام ورود به مدائن با این نوع نان اشاره کردهاند که میتواند در بررسی تاریخی جایگاه و پیشینه این شیوه پخت مورد توجه قرار گیرد.
ایزدی در ادامه با اشاره به شواهد باستانشناختی مرتبط با شیوه پخت نان سنگک اظهار کرد: در یکی از قلعههای مخروبه در ورامین، بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنوری سالم و ریگهای ویژه پخت کشف شده است که میتواند بهعنوان شاهدی ملموس از استمرار این شیوه پخت در ایران مورد توجه قرار گیرد. او افزود: وجود چنین شواهدی در کنار اسناد تاریخی و روایتهای شفاهی، تصویری چندلایه از پیشینه این میراث ارائه میکند و نشان میدهد که «سنگک» دانش و مهارتی است که در پیوند با ابزار، محیط، شیوه پخت و فرهنگ مصرف، در طول زمان استمرار یافته است.
روایت شیخ بهایی و تنوری که قرنها دوام آورده است
مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی درباره روایت مشهور نقش شیخ بهایی در طراحی تنور سنگکی نیز گفت: در سالنمای کمیته نانوایان تهران که در سال ۱۳۲۶ خورشیدی منتشر شده، روایتی درباره درخواست شاهعباس صفوی از شیخ بهایی برای ارائه راهکاری بهمنظور تأمین نان لشکریان در سفرها نقل شده است که بر اساس آن، طراحی تنور سنگکی به شیخ بهایی نسبت داده شده است. مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی گفت: ثبت این عنصر فرهنگی، اقدامی در جهت صیانت از بخشی از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است؛ میراثی که طی نسلها در زندگی مردم حضور داشته و همچنان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه ایرانی را شکل میدهد. او تاکید کرد: در بررسی پروندههای میراث ناملموس، مجموعهای از شواهد تاریخی، اسناد مکتوب، روایتهای شفاهی، استمرار فرهنگی، دانش و مهارتهای مرتبط و جایگاه عنصر در زندگی اجتماعی مردم مورد بررسی قرار میگیرد.
تلاش برای ثبتجهانی نان سنگک
مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی درباره چشمانداز ثبت جهانی نان سنگک نیز گفت: ثبت ملی، یکی از مراحل مهم در مسیر حفاظت و معرفی بینالمللی میراث ناملموس است و ما با تکمیل مستندات، تقویت مطالعات و معرفی این میراث در مجامع و محافل بینالمللی، موضوع ثبتجهانی نان سنگک در فهرست میراثفرهنگی ناملموس یونسکو را دنبال خواهیم کرد. ایزدی تاکید کرد: تحقق چنین هدفی نیازمند همکاری و همافزایی میان نهادهای مرتبط، پژوهشگران، تاریخپژوهان، حاملان سنت، نانوایان و فعالان حوزه میراثفرهنگی است و امیدواریم با یک حرکت جمعی و مبتنی بر مستندات علمی، بتوانیم این میراث زنده ایرانی را در سطح جهانی نیز معرفی کنیم.۱
شما چه نظری دارید؟